Strona główna  Spis treści  Leksykon  << Wstecz 

Multimedialny Świat Biblii
Nurty najstarszej Tradycji Izraela

     W ramach świętej Tradycji Izraela znalazło miejsce wiele tradycji nawiązujących do wybitnych osobistości, do niezwykłych wydarzeń i czynów oraz pielęgnujących szczegółowe pouczenia i wskazania religijno-etyczne. Wszystkie kształtowały się w toku ustawicznej konfrontacji wiary monoteistycznej z politeistycznymi wierzeniami i kulturami ludności kananejskiej oraz poglądami i praktykami narodów ościennych. Część tradycji dotyczyła pojedynczych epizodów z życia wielkich bohaterów wiaryŚwięto Namiotów (Sukkot) (1), jak Abraham, Mojżesz czy Samuel, a także ich najbliższego otoczenia - rodziny lub szczepu. Inne zrodziły się na kanwie tych samych wydarzeń lub biografii, były jednak poddawane interpretacji, zaś jej kierunek i rodzaj zależały od potrzeb środowiska, którego własność stanowił dany przekaz. Umacnianiu pewnych wątków tradycji sprzyjały obchodzone w cyklu rocznym święta.
     W każdej tradycji dochodziły do głosu nie tylko wspomnienia tego, co się niegdyś wydarzyło, lecz i doświadczenia potomnych. Jakkolwiek nie zawsze istniała możliwość wyrażenia wprost własnych doświadczeń i przemyśleń religijnych, znajdowały one odbicie w dołączanych ocenach, aluzjach, etymologiach, regułach postępowania, a także w doborze i zestawianiu różnych przekazów.
     Pojęcie Tradycji odnosiło się do ustalonej i ogólnie akceptowanej zawartości orędzia religijnego z jego faktami, tematami i motywami. Tradycje natomiast stanowią sposób przekazu treści tego orędzia, dopuszczając spore zróżnicowania formalne. Święta Tradycja była skarbcem wielu tradycji składających się na dynamiczny proces wyznaczający życie Ludu Bożego. Do skarbca Tradycji mogły wejść tradycje, które pozostawały w zgodzie z jej zasadniczą orientacją, a dzięki odmienności szczegółów wnosiły nowe i godne uwagi aspekty. Wszystkie tradycje spełniające ten warunek zostały uwzględnione podczas spisywania ksiąg świętych (szczególnie Tory). Rezultatem są pewne powtórzenia, dopowiedzenia, objaśnienia, a czasem rozbieżności i niekonsekwencje. Chociaż różnice bywają znaczne (por. np. opis stworzenia człowieka wg tradycji jahwistycznej i elohistycznej ), Biblia wiernie przechowała wszystkie główne nurty tradycji, co świadczy, że w różnicach nie widziano powodów do zbytniego niepokoju ani wyłączności jednych kosztem innych. Nie chodziło wszak o ściśle historyczną rekonstrukcję, lecz o sprostanie potrzebom wierzących, którzy z pamięci o przeszłości uczynili podstawę przeżywania teraźniejszości i kształtowania przyszłości.
     Pojemna rozpiętość najstarszej Tradycji izraelskiej wiązała się z wielością miejsc kultu religijnego i bogactwem jego form. Tym też tłumaczy się fakt, że Tradycja północy różniła się od Tradycji południa. Od początku obecności Izraelitów w Ziemi Świętej dawały o sobie znać rozmaite odrębności między jednym a drugim rejonem. Synaj - widok ze szczytuZaznaczyły się one już w czasach Jozuego, a pogłębiły w okresie sędziów. Wprawdzie zostały w pewnym stopniu przezwyciężone w latach zjednoczonej monarchii, czyli za rządów Dawida i Salomona, ale ujawniły się wyraźnie również po jej podziale w 930 r. przed Chr. Stan politycznego i religijnego podziału narodu nie pozostał bez wpływu na tradycje pielęgnowane w dwóch rejonach kraju. Jego świadectwem są dwa równocześnie powstające, najstarsze nurty świętej Tradycji: elohistyczny (E), pochodzący z północy, oraz jahwistyczny (J), ukształtowany na południu. Nie znamy ich pierwotnej postaci, chociaż uczeni ciągle podejmują żmudne i dyskusyjne próby rekonstrukcji tworzywa, które się na nie składało.
     Dwa najstarsze nurty zostały ubogacone i rozszerzone o elementy tradycji kapłańskich (P), przekazywanych w sąsiedztwie Świątyni jerozolimskiej. Czwartym nurtem były tradycje deuteronomiczne (D).
     Wszystkie przekazy tworzące poszczególne nurty Tradycji Izraela były mocno osadzone w zbiorowej pamięci o wyjściu z Egiptu, "domu niewoli" i zawarciu przymierza z Bogiem. Chociaż niektóre nurty przechowały bezcenne wspomnienia o tym, co się wydarzyło wcześniej, sięgające okresu patriarchów i "zejścia do Egiptu", fundamentem zbiorowej pamięci Izraelitów stało się wybawienie i konsolidacja pod wodzą Mojżesza.

Multimedialny Świat Biblii - (c) 2003-2006 - Created by Sailor