Strona główna  Spis treści  Leksykon  << Wstecz 

Multimedialny Świat Biblii
Konsekwencje powstania Pięcioksięgu

     W misternej konstrukcji literackiej Pięcioksięgu znalazły się tradycje sięgające osoby i dokonań Abrahama (poł. XIX w. przed Chr.) oraz pozostałych patriarchów, doprowadzone do śmierci Mojżesza (poł. XIII w. przed Chr.), czyli obejmujące około sześciuset lat. Mniej więcej przez następne sześćset lat krążyły one w przekazie Adam - fragment mozaiki greckiejustnym, rozważane i wzbogacane doświadczeniami, wiarą i mądrością każdego nowego pokolenia Izraelitów. W całym zbiorze naród wybrany otrzymał spójną teologię dziejów, obejmującą prehistorię ludzkości (Rdz 1-11), własną prehistorię, czyli wizję okresu zanim zaistniał jako naród (Rdz 12-50), a także narodziny i okrzepnięcie swojej historii (Wj-Pwt). Żadna starożytna cywilizacja nie stworzyła podobnej syntezy teologiczno-historycznej. Żadna nie przywiązywała takiego znaczenia do przeszłości jak biblijny Izrael.
     Kiedy dokonano zapisu świętej Tradycji, nowo powstałe teksty stały się w dużej mierze substytutem świątyni. Naród z dala od własnej ziemi nie mógł wyrazić wiary we wcześniej przyjętych i utrwalonych formach, takich jak pielgrzymki, składanie ofiar czy modlitwa w świątyni. Już wcześniej związki między kultem i modlitwą stawały się luźniejsze (wierni rzadko pielgrzymowali do Miasta Świętego, a Boga czcili w lokalnych sanktuariach).
     Po zburzeniu świątyni modlitwa jeszcze wyraźniej nabrała niezależnej wartości, bez bezpośredniego związku z sanktuariami i ofiarami. Tak tworzyły się podwaliny pod instytucję synagogi. Odbudowa świątyni jerozolimskiej została na dobre podjęta dopiero w jakiś czas po powrocie z wygnania, zaś jej konsekracja i pełne przywrócenie służby Bożej odbyły się w 515 r. przed Chr. Pięcioksiąg, który w tym okresie był poddawany ostatecznej redakcji, najpierw zastąpił świątynię, zaś po jej odbudowie znacznie zredukował jej rolę. Znamienne, że w opisie obchodów Święta Namiotów (Ne 8-9), którym w 444 r. przed Chr. przewodniczył kapłan Ezdrasz, jest mowa o modlitwie i czytaniu Tory (Pięcioksięgu), tak jak to było i jest praktykowane na zgromadzeniach synagogalnych, bez związku z kultem sprawowanym przez kapłanów. Święto ToryPowstanie Pięcioksięgu oznaczało zatem olbrzymie dowartościowanie ludzi świeckich, którzy odtąd stawali się jeszcze bardziej odpowiedzialni za poznawanie i praktykowanie wiary.
     Powstanie Pięcioksięgu stanowiło odpowiedź na dwie istotne potrzeby: potrzebę ocalenia duchowego dziedzictwa świętej Tradycji Ludu Bożego i potrzebę autorytetu. Dlatego pieczołowicie opracowywane księgi zostały przyjęte jako normatywne dla wiary. Oznaczało to ich kanonizację, czyli kres długiego etapu rozwoju Tradycji i uczynienie ze stanu wiary utrwalonego w księgach punktu oparcia i modelu dla przyszłości. W Tradycji zawsze istniało napięcie między uniwersalizmem, czyli postrzeganiem Boga jako Pana natury i dziejów ludzkości, a partykularyzmem, czyli świadomością wybrania Izraela oraz jego specyficznej roli i zadań. Zapis pozwolił uzyskać równowagę i jedność, tak iż obydwa aspekty są w nim obecne i harmonijnie połączone.
     Rola Pięcioksięgu rosła dzięki przepisywaniu i rozpowszechnianiu tekstu. Zapis nie był już przechowywany w świątyni, gdzie dostęp do niego mieli jedynie kapłani. Jego treści uczono każdego wyznawcę. Księgi święte miały zapoznać wszystkich Izraelitów ze szczegółami ich religii i wolą Bożą.

Multimedialny Świat Biblii - (c) 2003-2006 - Created by Sailor